Herdenking Albrecht Rodenbach te Roeselare op 23 juni 2018

Door Brecht Vermeulen op 25 juni 2018, over deze onderwerpen: Roeselare

Goede vrienden,

 

We hadden vroeger :

  • Een Bibliotheek Albrecht Rodenbach , nu Arhus met een onderschrift dat ook al is verdwenen
  • Een Albrecht Rodenbachstichting die elke 2 jaar een voordrachtwedstrijd organiseerde
  • Een vzw Albrecht Rodenbach, die sedert 1980 om de 6 jaar een Rodenbachstoet organiseerde

Waarom zou men een persoon als AR herdenken ?

Wat is er zo speciaal aan iemand die 162 jaar geleden werd geboren ?  En vooral wat heeft die wel zo bijzonder gedaan terwijl hij al op 23-jarige leeftijd is overleden ?  Wat kan men in godsnaam speciaal doen op zo een jonge leeftijd, dat we dat nog altijd in onze herinnering moeten bewaren ?

Het heeft alles te maken met dat thema dat nu opnieuw brandend actueel en belangrijk is in de huidige snel veranderende wereld, maar dat in de toenmalig veranderende wereld ook was : IDENTITEIT !

Ik ben Vlaams-Nationalist.

Dat betekent in grote termen dat ik wil dat de grenzen van onze culturele gemeenschap ook samenvallen met de grenzen van onze politieke entiteit.

Albrecht Rodenbach was geen Vlaams-nationalist. Er was toen ook nog geen nationalistische Vlaamse Beweging, wel een beweging die fierheid (! Trouwens een gedicht van Rodenbach!) wilde geven aan de Vlamingen, dat de Vlamingen cultureel haar eigenheid wilde geven. Dat aan Vlaanderen een eigen identiteit wilde geven.

Identiteit is belangrijk. Zowel voor ons Vlaams-Nationalisten, als voor Albrecht Rodenbach.  Maar wat is dat, identiteit ? Er zijn veel definities of omschrijvingen daarvan. 

In de jaren 1930 beschouwde men dat vooral ‘völkisch’, dat een volk baseert op haar voorouders en dus op etnische afkomst.  Een socioloog, een antropoloog of een historicus zal ook een verschillende verklaring geven.  Maar voor wat ons, hedendaagse Vlamingen betreft, gaat het over :

-           Gemeenschappelijk verleden : tradities, ons erfgoed, onze geschiedenis

-           Gemeenschappelijk heden : onze fundamentele waarden en de taal die ons verbindt

-           Gemeenschappelijke toekomst : waar willen we samen naar toe

Het identiteitsgevoel van Albrecht Rodenbach was vooral gebaseerd op het verleden.  Dat paste in de tijdsgeest van de Romantiek :

  • Hugo Verriest schreef over “Eertijds heeft een volk bestaan. Edel en groot. De wereld rond bekend. (…) Dat volk moet herleven. “. 
  • Hendrik Conscience schreef over “De Kerels van Vlaanderen” en over “De Leeuw van Vlaanderen”.
  • Albrecht Rodenbach schreef over Sneyssens, Klokke Roeland, Gudrun, ..
  • Het was ook de tijd van de liberale, democratische, anti-autoritaire Burschenschaften

Maar ook over het gemeenschappelijk heden.  Afkomstig uit de betere burgerij, was hij bekommerd om de taal, om de organisatie van studentenbonden als vormers van de toekomstige leiders en culturele ontvoogding van de Vlamingen.  Net als nu zag Rodenbach de taal als cement van het Vlaamse volk, als dragend element van de gemeenschap, als verbindend middel. 

Die taal was belangrijk voor de studentenbonden van de colleges van toen.  Ze schreven met elkaar in geheimschrift en ze droegen ook onderling een codenaam, zoals Wytewa in Roeselare.

Die taal was voor hen, zelfs op bijzonder jonge leeftijd, zeer bepalend. Op 28 juli 1875 zorgde het voor een klein incident, waarbij de leerlingen op het zomerfeest voor de superior weigerden een lied in het Frans te zingen. Indirect kloegen ze het verfransende onderwijssysteem aan.  Opvallend, want veel van die leerlingen spraken ook frans met hun ouders. Dat kleine incident werd later “De Groote Stooringe” genoemd.  Het was – zoals mijn vroegere leraar Raoul Boucquey in zijn boek uit 1975 n.a.v. 100 jaar De Groote Stooringe neerschreef – niet meer dan een storm in een glas water.  Maar dan met maritieme gevolgen.

Want daarna brak een radikaliseringstendens door bij de Vlaamse studenten in Leuven, in Gent en in de colleges.  Want laten we niet vergeten dat in die tijd een ware verfransingsmachine in Vlaanderen actief was.  “La Belgique sera latine ou ne sera pas”.

In 1883 deed het Nederlands in Vlaanderen zijn intrede in het middelbaar onderwijs. Dat onderwijs bleef wel Franstalig, maar een beperkt aantal vakken mocht toch ook al in het Nederlands worden onderwezen. Meteen werd het Nederlands in Vlaanderen formeel als cultuurtaal erkend.

De Gelijkheidswet (1898) erkende het Nederlands als officiële rijkstaal, gelijk aan het Frans. Voortaan mochten de wetten in het Nederlands worden gestemd, bekrachtigd en afgekondigd. Let wel : Wallonië bleef eentalig Frans, Vlaanderen bleef tweetalig.

Het intellectuele verzet daartegen belette dat onze kinderen vandaag de dag franstalig onderwijs krijgen, dat de rechtspleging in Vlaanderen in het Nederlands gebeurt, dat de politieke besluitvorming in Vlaanderen in het Nederlands gebeurt, dat werknemers in Vlaanderen hun eigen taal kunnen gebruiken, …

Hoe het kon evolueren – maar gelukkig niet is gebeurd – is duidelijk in Frans-Vlaanderen. 100 jaar geleden spraken de meeste mensen er nog “Vlemsch”. Nu gaan weekend-toeristen op zoek naar rustieke herbergen waar de waardin nog een woordje mee kan “klappen”.  Men ziet er nog her en der Vlaamse Leeuwenvlaggen, maar het jacobijnse Frankrijk heeft alles verfranst.

Uiteindelijk zou de emancipatiestrijd ruim een eeuw duren.

Elke toegeving van de Franstalige elite moest moeizaam worden bevochten, maar ook politiek worden betaald met toegevingen.  Dat sloeg wonden onder de leiders van de Vlaamse Beweging en bracht wantrouwen onder Vlaamsgezinde politici.

Naarmate het Nederlands aan macht en zelfbewustzijn won, werden de eisen van de leidende Vlaamse intellectuelen scherper.  En dat werd nog sterker naarmate Vlaanderen ook economisch begon te groeien en te bloeien.

Albrecht Rodenbach is op 23 jarige leeftijd gestorven maar heeft dus wel in amper een paar jaar aan de basis gelegen van die nieuwe wind, van die stroomversnelling.

Hij was iemand die zeer leergierig was, zeer veel gelezen had, en ook een harde werker was.

Ongeveer 25 jaar na zijn overlijden begon men hem echt naar waarde te schatten.  Het was ook de tijd dat men zijn werk begon uit te geven, en dat er geld ingezameld werd om een standbeeld voor hem op te richten.

Ik denk dat iemand met een dergelijke levenskracht en dadendrang Vlaanderen ook nog altijd een toekomst biedt voor ons.

Maar dat is :

  • Geen toekomst van gemakzucht.  Rodenbach kwam uit de betere burgerij.  Zijn vriend Pol De Mont wees er in zijn dagboek op hoeveel luxueuzer het kot van Albrecht Rodenbach was in vergelijking met zijn eigen schamele kamer.  Door zich rustig te houden had hij een veel gemakkelijker luxe-leventje kunnen leiden.  Wat hij niet deed. Hij koos voor de moeilijke weg.
  • Geen toekomst van oppervlakkigheid. Samen met zijn vrienden las hij Duitse, Franse en andere buitenlandse literatuur, waarvan de hedendaagse mens ze ontloopt omdat het te moeilijk voor hem is. Hij voerde diepgaande gesprekken en uitgesponnen correspondentie met zijn mentors Hugo Verriest, Paul Alberdingk Thijm en Max Roose. Rodenbach zocht inhoud en wilde die ook uitspitten. 
  • Geen toekomst van nihilisme.  “Ter waarheid streeft mijn twijfelend gedacht ; Ter Waarheid streeft mijn rustelooze ziel”. Hij zocht inhoud, niet om af te breken, maar om op te bouwen.
  • Geen toekomst zonder identiteit.  Vlaanderen is in de loop van haar geschiedenis bezet geweest door tientallen vreemde mogendheden. Mede hierdoor hebben Vlamingen – meer dan andere volkeren – nauwelijks de neiging om voor hun eigen identiteit uit te komen. Bang om getaxeerd te worden op foute keuzes. Rodenbach bepleitte complexloos, met stijl en zonder agressie zijn identiteit.

We kunnen dus nog altijd veel leren van Albrecht Rodenbach, ook in 2018.

Rodenbach heeft veel mensen geïnspireerd.

Hij heeft mij geïnspireerd.

Hij blijft mij inspireren.

En voor zover het nog niet gebeurd is, hoop ik dat u Albrecht Rodenbach ook mag leren kennen en dat hij u ook mag blijven inspireren.

Hoe waardevol vond je dit artikel?

Geef hier je persoonlijke score in
De gemiddelde score is