Toespraak voor het Consulair Corps in Gent

Door Brecht Vermeulen op 14 december 2018, over deze onderwerpen: Buitenlandse zaken

Op 14 december 2018 hield Brecht Vermeulen een tussenkomst voor het Consulair Corps in Gent over het energievraagstuk. U kan deze tussenkomst hier integraal nalezen: 

Mijnheer de deken,

Dames en heren,

We worden steeds afhankelijker van energie.  Door de grotere digitalisering van ons leven, het meer gebruik maken van elektronica in ons huis, de interactiviteit van de communicatie, …

Toen ik in 2014 parlementslid werd, was energie het eerste thema dat actueel werd. Naar aanleiding van de onverwachte sluiting van drie kerncentrales stelde Elia, de beheerder van het Belgische transmissienet voor elektriciteit, in de nazomer van 2014 een risico op elektriciteitstekort in de loop van de winter 2014-2015 vast.  Het Crisiscentrum onderzocht de mogelijkheden voor overheden en burgers om samen een black-out te vermijden. 

Het kwam gelukkig nooit zo ver.

Maar het scenario herhaalde zich enkele maanden geleden. 3 kerncentrales waren onbruikbaar wegens betonrot, 2 wegens revisie in het kader van de verlenging van de levensduur en 1 wegens gepland onderhoud.  In november en december dreigde slechts 1 van de 7 kerncentrales over te blijven voor onze productie.

Dan ontstaat natuurlijk opnieuw paniek.

Eerst is er natuurlijk de politieke arena.  “We zetten nog veel te weinig in op hernieuwbare energie, en dat is de schuld van …”

Dan kijken we naar het buitenland.  Kunnen we geen energie kopen van andere Europese landen ?

En dan gaan we zelfs stroomboten van Afrika naar België laten overkomen.

Gelukkig is het winterweer bijzonder warm gebleven en hebben we nu – half december - pas de eerste nachtvorst.

Wat staat er ons te doen ?

In de eerste plaats ons gezond verstand gebruiken en niet dogmatisch te werk gaan, want naast het verzekeren van voldoende betaalbare energie, moeten we ook klimaatdoelstellingen halen, vooral dan minder CO² en minder (fijn) stof.

Even terug keren in de tijd ter verduidelijking.  In 2003 heeft de regering-Verhofstadt I beslist om het gebruik kernenergie af te bouwen en dat de kernreactoren van Doel en Tihange na 40 jaar stopgezet moesten worden.   De 2 recentste centrales waren van 1985 (Doel 4 en Tihange 3) en dus in 2025 moest België zonder kernenergie verder kunnen.   Verhofstadt 1 was een regering met ook Agalev aan boord.

Verschillende regeringen hebben al een verlenging gegeven voor de oudere kerncentrales.  Maar aan de einddatum van 2025 is nooit geraakt.  De regering Michel 1 heeft gelukkig in maart wel beslist dat een kernuitstap in 2025 enkel mogelijk is indien een monitoringsmechanisme aan de burgers en bedrijven kan garanderen dat de energiebevoorrading betaalbaar, betrouwbaar, duurzaam en veilig is.  Minister Marghem heeft dat monitoringscomité evenwel nog niet samengesteld, en dat is dus ook nog niet samen gekomen.

Wat is het probleem ?  Voor een groot stuk ideologisch.

Moeten we als land zelf instaan voor onze energieproductie, of schakelen we ons in een internationaal, Europees systeem in ?
Moet de overheid kiezen voor of tegen een bepaalde technologie ?
Is kernenergie gevaarlijker en ongezonder dan andere energiebronnen ?

Ik antwoord op die vragen in de omgekeerde volgorde dat ik ze gesteld heb.

3. Is kernenergie gevaarlijk ?

Zelfs voor de ramp in Tjernobyl waren de ecologisten tegen kernenergie. En na de ramp in Fukushima besliste Duitsland tot een volledige kernuitstap ten laatste tegen 2022. De groene en linkse partijen hebben tientallen jaren lang beweerd dat kernenergie gevaarlijk is.  Maar is dat zo ?  Over de gehele levenscyclus is de CO² uitstoot van kernenergie even laag als die van windenergie en zonnepanelen.

In Duitsland gebruikt men nog veel bruinkool- en steenkoolcentrales, om een constante en goedkope energieproductie te garanderen naast de hernieuwbare elektriciteitsproductie van de “Energiewende”.  2 jaar geleden gaf het Wereldnatuurfonds een rapport over hoe Duitse en Nederlandse steenkoolcentrales de luchtkwaliteit en volksgezondheid verzieken, niet alleen in hun eigenland maar ook in Frankrijk en België. Ze zouden in 2013 verantwoordelijk zijn voor 2490 voortijdige overlijdens in de buurlanden… Concreet zouden in België in 2013 510 mensen door vuile lucht van steenkoolverbranding gestorven zijn, waarvan 270 door lucht uit Duitsland.

In China worden maar liefst 27 nieuwe kerncentrales gebouwd, om de vervuilende steenkoolcentrales te vervangen.  Wie in Beijing geweest is, weet welk probleem van roet en fijn stof daar heerste vooral door die steenkoolcentrales.  Door die kerncentrales moet de CO2 uitstoot daar met 45% verminderen.  Ik was de voorbije 4 jaar ongeveer 1 keer per jaar in Beijing en iedereen bevestigde de verbetering van de luchtkwaliteit.

Het is dus bizar dat de linkse en groene partijen kernenergie als koolstofarme energiebron zo snel als mogelijk willen laten vervangen door steenkool – en gascentrales.  En voor mij is de handel in uitstootrechten eerder een Europese boekhoudkundig gegoochel op papier dan dat het echt ons leefmilieu verbetert.

2. Moet de overheid kiezen voor een bepaalde technologie ?  

Toen ik nog directeur was van een sociale huisvestingsmaatschappij, wilde ik op veel gebieden voorloper zijn. Ik slaagde daar ook in, en we kregen veel onderscheidingen en waardering.  Een van mijn toenmalige ideeën was geïnspireerd op Zweden, dat in 2006 besliste dat het in 2020 niet meer afhankelijk wilde zijn van fossiele brandstof (olie en aardgas).  Zweden heeft natuurlijk veel bossen en kan haar eigen hout als energiebron gebruiken. Maar ik was toen al ‘believer’ in zonnepanelen en warmtepompen.  Mijn raad van bestuur heeft mij op dat thema echter niet gevolgd, omwille van de onzekerheid en betaalbaarheid. En achteraf gezien hadden ze gelijk.

Ik ben gecharmeerd door de vele nieuwe energiebronnen.  En ik pleit er ook voor dat burgers, bedrijven en lokale overheden ook zoveel mogelijk zelf aan decentrale energieproductie doen.  Maar zo lang die energie niet kan opgeslagen worden in een soort batterij, morsen we met onze energie en kunnen we onze bevoorrading daar niet laten van afhangen.

Een overheid moet niet kiezen voor of tegen een energiebron.   Ikzelf vind dat we moeten zoeken naar een mix van verschillende energiebronnen om te zorgen dat die energie betaalbaar, zeker en  duurzaam is.  De overheid moet zorgen dat daarvoor een kader komt.  Wie dat invult en hoe dat gebeurt, moet eerder door technici dan door politici gebeuren.

Nu er tegen 2025 een kernuitstap gepland is, krijg je dikwijls ‘voluntaristische’ antwoorden dat België of Vlaanderen dat tekort wel zal opvangen als we maar snel genoeg windmolens en zonnepanelen bijbouwen. Maar kernenergie was in 2017 goed voor 58% van de Belgische productie. Windenergie: amper 4,5% en zonne-energie: 5,5%.  Fossiele energie en andere: 32%.  Is het realistisch om te denken dat we met wind- en zonne-energie in 7 jaar tijd 40 of zelfs 70% van de productie kunnen opnemen ?  natuurlijk niet.  Om dezelfde productie van kerncentrales te krijgen moeten er 10.000 nieuwe windmolens komen of 400 km² aan zonnepanelen, voor zover er elke dag voldoende zon of wind zou zijn.

Alhoewel wij soms de enigen zijn die pleiten voor kernenergie, zijn mijn partij en ik niet getrouwd met een energietechnologie en hebben wij geen technologische voorkeuren. Maar we staan voor een enorme uitdaging als het gaat over de combinatie van de klimaat- en energievraagstukken. Om enige kans van slagen te hebben, moeten we alle ideologie en dogmatiek weren uit dit debat, en zakelijk en nuchter kijken naar wat mogelijk is.   Zeker ook voor onze bedrijven.  

Ik stel vast dat bepaalde journalisten de moed hebben getoond om dat ook te doen.  Bart Eeckhout (hoofdredacteur De Morgen) veranderde zijn eerdere mening in december 2017 door te stellen : “Een exit uit nucleaire energie om veiligheidsredenen is een eerbaar doel. Ambitie voor een leefbaar klimaat is dat zeker ook. Maar beide combineren is niet realistisch.” 

1. Moeten we als land zelf instaan voor onze energieproductie, of schakelen we ons in een internationaal, Europees systeem in ?

Dat is een kernvraag. Johan Vande Lanotte zei in 2014  dat we de oplossing voor het dreigend stroomtekort in ons land niet te ver gaan zoeken.  Met één kabel van 15 km die het Belgische net aansluit op een Nederlandse gascentrale zou alles opgevangen kunnen worden.

Ook Kathleen Van Brempt liet dit verstaan dat we moeten stoppen met te kijken door de natiestatenbril en dat we af moeten stappen van de nationale zelfvoorziening om te komen tot één verknoopt Europees elektriciteitsnet.  

En wat zal dan het gevolg zijn ?  Hoogstwaarschijnlijk dat we van Duitse bruinkoolcentrales of van Franse kerncentrales elektriciteit kopen. Het morele vingertje zal dus enkel voor binnenlands gebruik zijn.

Ik geloof absoluut in Europese samenwerking, eerder dan te werken vanuit een eilandmentaliteit. Maar het is voor mij ook naïef om te denken dat we niet eerst de plicht hebben om aan onze eigen noden te denken.  Want ook de andere landen zullen eerst aan hun eigen bevolking en bedrijven denken als er energieschaarste bij hen zou zijn. Blind onze eigen productie afbouwen en hopen dat we goedkoop en zeker energie zullen kunnen kopen uit het buitenland is onverantwoordelijk.   Maar gebruik maken van opportuniteiten en ons inschakelen in een groter netwerk, is zeker verstandig.

En met deze woorden, wil ik u danken voor uw aandacht.

Hoe waardevol vond je dit artikel?

Geef hier je persoonlijke score in
De gemiddelde score is